Types of Non-Traditional Trademarks

Geleneksel olmayan marka türleri nelerdir?

Geleneksel markalar kelime, harf, sayı, şekil ve bunların birleşiminden oluşur. Teknoloji ve pazarlama anlayışı geliştikçe markalar yalnızca görsel ya da yazılı işaretlerle sınırlı kalmamış; bir sesin, bir şeklin, bir rengin ya da bir hareketin de kaynağı gösterme işlevi görebildiği kabul edilmiştir. Bu işaretler geleneksel olmayan markalar olarak adlandırılır.

Türk marka hukukunda işaretin türü değil, iki ölçüt belirleyicidir: işaret bir işletmenin mal veya hizmetini diğerlerinden ayırt edebilmeli ve sicilde, korumanın konusunu herkesin açıkça anlayabileceği biçimde gösterilebilmelidir. Dolayısıyla geleneksel olmayan işaretler için asıl zorluk, bu işaretin sicile uygun bir biçimde ifade edilmesi ve ayırt edici nitelik taşıdığının gösterilmesidir.

Bu türlere ilişkin usul ve esaslar, Yönetmelik’in 7. maddesinde düzenlenir. Başvuru sahibinin başvuru formunda hangi marka türünü talep ettiğini açıkça belirtmesi gerekir; belirtmezse işaret klasik bir marka gibi değerlendirilebilir.

Bu işaretlerin tescilindeki temel amaç, tüketicinin yalnızca gözle değil duyularıyla da marka ile karşılaşabilmesidir. Bir reklam müziğini duyduğunda markayı hatırlayan veya özel bir ambalaj formunu görüp hangi firmaya ait olduğunu anlayan tüketici için işaret, kaynak gösterme işlevini yerine getirmiş olur. Marka hukuku da bu işlevi esas alır.

Ses ve üç boyutlu markalar

Ses markası: Bir jingle, bir melodi ya da kayda alınmış belirgin bir ses olabilir. Başvuruda işaretin ses markası olarak tescilinin talep edildiği açıkça belirtilir ve işaretin elektronik ortamda dinlemeye ve saklamaya elverişli kaydı Kuruma sunulur. Notayla gösterim zorunlu değildir; ancak işaret notayla gösterilebiliyorsa nota da başvuruyla birlikte sunulabilir. Her başvuru için yalnızca bir ses kaydı sunulabilir.

Üç boyutlu marka: Bir ürünün ya da ambalajın özgün şekli üç boyutlu marka olabilir. Başvuruda bu talep belirtilir ve korumanın konusu açık ve kesin olarak anlaşılabilecek şekilde işaretin tek bir yönden veya farklı açılardan görünümü sunulur. Gösterimler en fazla altı farklı açıdan görünümü içerebilir ve üç boyutlu markanın bütünlüğünü bozmamalıdır.

Üç boyutlu markalarda en sık karşılaşılan sorun ayırt edicilik eksikliğidir. Malın doğası gereği ortaya çıkan, teknik bir sonuca ulaşmak için gerekli olan veya malın değerini artıran şekiller marka olarak tescil edilemeyebilir; bu konuda güncel kanun hükümleri ve TÜRKPATENT incelemesi belirleyicidir.

Bir ses markasında en sık yapılan hata, kayıt kalitesine dikkat etmemektir. Gürültülü, kesintili veya birden çok ses içeren kayıtlar, korumanın konusunu belirsizleştirir. Üç boyutlu markalarda ise gösterimde markanın bir parçası olmayan ürün detaylarının bulunması, korumanın kapsamını tartışmalı hâle getirir. Gösterimlerin sade, net ve yalnızca korunmak istenen unsuru içeren biçimde hazırlanması önerilir.

Renk ve hareket markaları

Renk markası: Bir rengin ya da renk bileşiminin tek başına marka olarak korunması talep edilirse başvuruda bu talep belirtilir, işareti oluşturan renk görseli sunulur ve Kurumca geçerli kabul edilen renk kodu belirtilir. Kurumun geçerli saydığı kodlar, Pantone renk bulucu üzerinden yapılan sorguyla elde edilen kodlardır.

Burada önemli bir ayrım vardır: renk veya renkler somut, sınırları belli bir şekil, figür, resim ya da kelime gibi unsurlar içinde kullanılıyorsa işaret renk markası olarak değerlendirilmez; böyle başvurular Yönetmelik’in 7. maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde incelenir. Yani bir logoda kullanılan renk, o logonun parçasıdır ve renk markasından ayrı düşünülür.

Hareket markası: Bir işareti oluşturan hareketin tescili talep edildiğinde, hareketi tasvir eden bir görüntü veya hareketsiz ya da hareketli görüntü dizisi sunulur. Sunulan gösterimlerin, hareket markasının bütünlüğünü bozmayacak nitelikte olması gerekir. Örneğin bir logonun animasyon hâli ya da belirli bir hareket dizisi bu kapsamda değerlendirilebilir.

Renk markalarında özellikle tek bir rengin tescili zor kabul edilir; çünkü tüketiciler rengi çoğu zaman bir marka olarak değil dekoratif unsur olarak algılar. Tescil için renk ile belirli mal veya hizmet arasında güçlü bir çağrışım gerekir. Hareket markalarında ise hareketin sadece teknik bir fonksiyon sonucu doğup doğmadığı ya da gerçekten bir marka olarak algılanıp algılanmadığı incelenir.

Points to note in the application

Geleneksel olmayan marka başvurularında kabul oranını belirleyen birkaç kritik nokta vardır:

• Net gösterim: Belirsiz bir ses kaydı, bulanık bir şekil veya tanımsız bir renk kodu başvurunun reddine veya düzeltme istenmesine yol açabilir.
• Marka türünün doğru seçimi: Başvuru formunda doğru türün işaretlenmesi, incelemenin doğru çerçevede yapılmasını sağlar.
• Ayırt edicilik: Tek bir renk, sade bir şekil veya kısa bir ses, çoğu zaman tüketici tarafından marka olarak algılanmayabilir. İşaretin kullanım yoluyla kazandığı ayırt edicilik gösterilebiliyorsa, bunu destekleyen deliller hazırlanmalıdır.
• Sınıf seçimi: Bu markalar da Nice Sınıflandırması’na göre belirli mal ve hizmetler için tescil edilir; koruma yalnızca seçilen sınıflarla sınırlıdır.

Geleneksel olmayan markalar etkili bir marka stratejisinin tamamlayıcı parçasıdır; ancak çoğu zaman ismin ve logonun tescilinin yerine geçmez. Önce temel unsurları tescil ettirip ardından ses, şekil veya renk gibi ek unsurlar için koruma düşünmek akılcı bir yaklaşımdır. Güncel gereklilikler için Yönetmelik’in 7. maddesini ve TÜRKPATENT’in marka inceleme kılavuzunu kontrol edin.