Статистика

Resmî istatistik nedir ve fikri mülkiyet istatistikleri neyi ölçer?

Resmî istatistik, kamu kurumlarının belirli bir program çerçevesinde, ortak yöntem ve tanımlarla ürettiği ve kamuoyuna eşit koşullarda sunduğu istatistiklerdir. Türkiye'de bu çerçeve, 5429 sayılı Türkiye İstatistik Kanunu ve bu kanun uyarınca hazırlanan Resmî İstatistik Programı ile belirlenir. TÜRKPATENT de sınai mülkiyet alanındaki verilerini bu programın parçası olarak üretir.

Fikri mülkiyet istatistikleri, bir ülkede ne kadar buluş, marka, tasarım ve coğrafi işaret başvurusu yapıldığını ve bunların ne kadarının koruma altına alındığını gösterir. Araştırmacılar bu verilerden inovasyon düzeyini, firmaların ve illerin faaliyetini, yerli ve yabancı başvuru sahiplerinin payını ve teknoloji alanlarının eğilimini okur.

Bu nedenle istatistikler yalnızca akademik bir ilgi konusu değildir. Bir girişimci rakip sektördeki marka yoğunluğunu, bir Ar-Ge yöneticisi patent başvurularının hangi teknoloji alanlarında toplandığını, bir politika yapıcı ise illere göre başvuru dağılımını bu verilerle değerlendirebilir.

İstatistik sayfalarında neler var, kimler kullanır?

Bilgi Bankası'ndaki istatistik başlığı dört ana içerikten oluşur.

• NACE sınıflandırmasına göre istatistikler: Patent ve faydalı model başvuru ve tescillerinin ekonomik faaliyet sınıflarına göre dağılımını içeren tablolar.
• Meta veri istatistik: Patent, faydalı model, marka, tasarım ve coğrafi işaret istatistiklerinin kapsamını, tanımlarını, veri kaynağını, yayım periyodunu ve yayımlanma zamanını açıklayan yöntem notları.
• İstatistik raporlama: Sınai mülkiyet portföyünün büyüklüğünü ve en çok başvuru yapılan illeri özetleyen güncel tablolar.
• Ulusal veri yayımlama takvimi: Hangi verinin hangi dönemde yayımlanacağını gösteren yıllık takvim dosyası.

Önce meta veri sayfasını okumak iyi bir başlangıçtır; çünkü diğer tablolardaki rakamların nasıl sayıldığı (hangi tarihe göre, hangi başvuru sahibine göre) orada tanımlanır. Ardından amacınıza uygun sayfaya geçebilirsiniz: sektörel dağılım için NACE, güncel büyüklük ve il sıralaması için raporlama, ne zaman yeni veri çıkacağını öğrenmek için yayımlama takvimi.

Resmî sınai mülkiyet istatistiklerinin kullanıcıları oldukça çeşitlidir.

• Akademisyenler ve öğrenciler: İnovasyon, teknoloji transferi ve bölgesel kalkınma çalışmalarında kaynak olarak kullanır.
• Politika yapıcılar ve kalkınma kurumları: Hangi illerde veya sektörlerde fikri mülkiyet faaliyetinin güçlü olduğunu görerek destek ve teşvik politikalarını şekillendirir.
• İşletmeler ve girişimciler: Pazara giriş öncesi rekabeti, sektör yoğunluğunu ve yerli-yabancı oyuncu dengesini değerlendirir.
• Danışmanlar ve vekiller: Müvekkillere genel eğilimleri anlatırken somut veriye dayanır.

Her kullanıcı grubu için ortak ilke aynıdır: önce verinin tanımını ve tarih esasını öğrenmek, sonra yorum yapmak.

Başvuru ve tescil verisi nasıl okunmalıdır?

İstatistiklerde en sık karıştırılan kavramlar başvuru ile tescildir. Başvuru, bir hak için Kuruma yapılan talebi; tescil ise o talebin inceleme sonunda kabul edilip koruma altına alınmasını ifade eder. Meta veri açıklamalarına göre başvuru verisi başvurunun yapıldığı tarihi, tescil verisi ise tescilin gerçekleştiği tarihi temel alır. Dolayısıyla aynı yılın başvuru ve tescil sayıları birbirine eşit çıkmaz; bir yıl tescil edilen dosyaların önemli bölümü önceki yıllarda başvurulmuş olabilir.

İkinci kavram yerli ve yabancı ayrımıdır. Bir başvuru, ilk başvuru sahibinin ikamet ettiği ülke Türkiye ise yerli, başka bir ülke ise yabancı sayılır. Yani ayrımın ölçütü vatandaşlık veya şirketin kuruluş geçmişi değil, ilk başvuru sahibinin adresidir. Aynı başvuruda birden fazla başvuru sahibi varsa menşe ülke ilk başvuru sahibine göre belirlenir.

Üçüncü olarak, verilerin coğrafi kapsamı Türkiye ve İBBS Düzey 2 (istatistiki bölge birimleri sınıflaması) olarak belirtilir; coğrafi işaret verisi ise yalnızca Türkiye geneline göre yayımlanır.

Son olarak, her hak türünün kendi sınıflandırma sistemi vardır: patent ve faydalı modelde Uluslararası Patent Sınıflandırması (IPC), markada Nice, tasarımda Locarno. Farklı hak türlerinin sınıf bazlı verilerini birbiriyle doğrudan karşılaştırmak yanıltıcıdır.

İstatistikleri kullanırken sık yapılan hatalar

• Farklı tarih esaslarını karıştırmak: Başvuru sayısı ile tescil sayısını aynı dönemin başarı oranı gibi yorumlamak yanıltıcıdır.
• Yerli ve yabancıyı ayırmadan yorum yapmak: Marka ve patentte yabancı başvuruların payı farklıdır; ayrım yapılmadan çıkarım yapılmamalıdır.
• Güncelliği kontrol etmemek: Veriler aylık veya yıllık periyotlarla yayımlanır; indirdiğiniz dosyanın hangi dönemi kapsadığına bakın.
• Kaynağı belirtmemek: Rapor, makale veya sunumlarda verinin TÜRKPATENT kayıtlarından alındığını ve dönemini yazmak gerekir.

Teescil bu sayfadaki bilgileri, TÜRKPATENT'in yayımladığı resmî açıklamaları kolay anlaşılır hale getirmek için derler; kesin ve güncel rakamlar için daima Kurumun kendi yayınlarına bakılmalıdır.

Hak türlerinin koruma süreleri ve resmî verinin yeri

İstatistiklerde sayılan kayıtların neyi temsil ettiğini anlamak için ilgili hakların temel özelliklerini bilmek yararlıdır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'na göre patent koruması 20 yıl, faydalı model koruması 10 yıl sürer; marka 10 yıllık dönemlerle yenilenerek korunur; tasarım ise 5 yıllık dönemler halinde yenilenir. Coğrafi işaret ise ürünün yöreyle ilişkisini koruyan farklı nitelikte bir haktır.

Bu farklar istatistiklere de yansır. Markalar sürekli yenilenebildiği için marka portföyü zaman içinde birikerek büyür; patentler ise süre sonunda kamuya mal olur. Bir hak türünün kayıt sayısındaki büyüklük, o hakkın niteliği, başvuru maliyeti, süreç uzunluğu ve kullanım yaygınlığı ile birlikte düşünülmelidir. Dolayısıyla 'en çok kaydı olan hak en önemli haktır' çıkarımı doğru değildir.

İnternette dolaşan birçok sayı, çeşitli analiz kuruluşlarının, ticari veri tabanlarının veya haber sitelerinin kendi yöntemleriyle ürettiği tahminlerdir. Resmî istatistik ise Kurumun kayıtlarına dayanır, tanımları ve yöntemi (meta veri) yayımlanır ve belirli bir takvimle açıklanır. Karşılaştırma veya akademik kullanımda bu yüzden resmî seriler tercih edilir.

Yine de resmî veri de yorumdan bağımsız değildir. Tanımlarının sınırlarını bilmek (başvuru mu tescil mi, hangi tarih, hangi başvuru sahibi) ve gerekirse WIPO gibi uluslararası kaynakların yayınlarıyla aynı kavramlar üzerinden karşılaştırma yapmak en sağlıklı yoldur.