AB Başvuru Şekli

AB'de coğrafi işaret tescili nasıl işler?

Coğrafi işaret, bir ürünün kalitesini, ününü veya diğer niteliklerini belirli bir yöreye bağlayan işarettir. Türkiye'de bu koruma 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) kapsamında TÜRKPATENT tarafından verilir; ancak ulusal tescil AB sınırları içinde tek başına hüküm doğurmaz. Ürününüzü AB pazarında da korumak istiyorsanız ayrıca AB sistemine başvurmanız gerekir.

AB'de tarım ürünleri ve gıda maddeleri için kalite düzenlemesi 21 Kasım 2012 tarihli 1151/2012 sayılı Tüzük ile bu tüzüğün uygulanmasına ilişkin 13 Haziran 2014 tarihli 668/2014 sayılı Uygulama Yönetmeliğidir. Başvuru kuralları bu metinlerde yer alır. Metinler zaman içinde değiştirilebildiği için başvuru öncesinde Avrupa Komisyonu'nun resmî internet sitesinden güncel düzenlemenin kontrol edilmesi gerekir; bu konuda tek yetkili kuruluş Avrupa Komisyonu'dur.

Başvurular doğrudan Avrupa Komisyonu Tarım ve Kırsal Kalkınma Genel Müdürlüğü'ne (DG AGRI) posta veya e-posta yoluyla gönderilebilir. Yani aracı bir ulusal ofis yoktur; ancak menşe ülkedeki korumayı kanıtlamak için TÜRKPATENT'ten yazı temin edilir.

Kimler başvurabilir ve başvuru dosyasında neler bulunmalıdır?

1151/2012 sayılı Tüzük'e göre başvuru hakkı, yasal oluşumuna ve bileşimine bakılmaksızın aynı ürünü üreten üreticilerden oluşan bir gruba aittir. Bu bir dernek, kooperatif, birlik ya da daha gevşek bir üretici topluluğu olabilir. Grup içinde ilgili diğer kişiler de yer alabilir. Tek bir üreticinin kendi adına başvurması beklenen yol değildir; grup yapısını baştan netleştirmek gerekir.

Tüzüğün 8. maddesi kapsamında, üye olmayan devletlerden (Türkiye gibi) yapılacak başvurularda dört unsur bulunmalıdır:

1. Grubun adı ve adresi. Başvuran grubun açık kimlik bilgileri.
2. Spesifikasyon dokümanı. Tüzüğün 7. maddesinde sayılan hususları içerir.
3. Tek Belge (Single Document) formu. 668/2014 sayılı Yönetmeliğin ekinde yer alır; nasıl doldurulacağını anlatan Komisyon rehberi (Guide to Applicants) ayrıca yayımlanmıştır.
4. Menşe ülkede koruma kanıtı. Ürün adının Türkiye'de korunduğunu gösteren yazı TÜRKPATENT'ten alınır.

Coğrafi işaret menşe ülkedeki adıyla ve Latin harfleriyle yazılarak korunur. Örneğin Türkçe adı bir ürünün AB dosyasında da Türkçe adıyla yer alması beklenir; çeviri bir ad uydurulmaz.

Spesifikasyon dokümanında hangi bilgiler yer alır?

Spesifikasyon, ürünün tanım belgesidir ve incelemenin merkezini oluşturur. Tüzüğün 7. maddesine göre şu konuları kapsamalıdır:

• Korunmak istenen coğrafi işaretin adı.
• Kullanılan hammaddeler dahil ürünün fiziksel, kimyasal, mikrobiyolojik ve duyusal özellikleri.
• Coğrafi alanın tanımı ve sınırları.
• Ürünün bu alandan kaynaklandığını gösteren deliller.
• Üretim yöntemleri, varsa yöreye özgü uygulamalar.
• Ambalajlama yöntemi; ambalajlamanın da bölgede yapılması gerektiğine karar verildiyse bunun yeterli gerekçesi.
• Ürünün kalitesi veya karakteristiği ile coğrafi alan arasındaki bağın açıklaması.
• Denetimden sorumlu kişi, kurum veya kuruluşların ad ve adresleri ile denetimdeki özel görevleri.
• Tescilden sonra etiket, marka veya işaretleme konusunda bir uygulama olacaksa tanımı.

Pratikte en çok zorlanılan bölüm, ürün ile yöre arasındaki bağın somut verilerle gösterilmesidir. İklim, toprak, geleneksel bilgi ya da üretim becerisi gibi unsurların ürünün niteliğini nasıl etkilediği belgelerle desteklenmelidir. Benzer ürünlere ait AB Resmi Gazetesi ilan metinlerini başvuru öncesinde incelemek, dosyanın nasıl kurgulanacağı konusunda yol gösterir.

İnceleme, itiraz ve denetim süreci

Tüzüğün 50. maddesine göre Avrupa Komisyonu, kendisine iletilen başvuruyu 6 ay içinde inceler. Başvurunun ilanına karar verirse AB Resmi Gazetesi'nde yayımlar. Yayımlanan başvuruya karşı itiraz için ilan tarihinden itibaren 3 aylık süre tanınır. İtirazı AB üyesi ülkeler veya üçüncü ülkelerin yetkili mercileri ile söz konusu ürüne dair meşru menfaati olan ve üçüncü ülkelerde yerleşik gerçek veya tüzel kişiler yapabilir.

Bu süreler uygulamada dosya yazışmaları nedeniyle uzayabilir; kesin takvim için Komisyon duyurularını izlemek gerekir.

Ulusal mevzuattan farklı olarak 1151/2012 sayılı Tüzük, denetim konusunda daha belirgin hükümler içerir. Ürünün denetiminde görev alacak kontrol kuruluşlarının bağımsız ve tarafsız olması, Avrupa standardı (EN 45011) veya ISO/IEC Guide 65 ile 765/2008 sayılı Tüzük'teki hükümlere paralel biçimde akredite edilmiş olması beklenir. Bu nedenle başvuru dosyasında denetim planını ve kontrol kuruluşunu baştan düşünmek gerekir.

Tescilli ve başvuru aşamasındaki coğrafi işaretler, Komisyon'un çevrimiçi veri tabanında ürün kategorisine ve ülkeye göre aranabilir. Bu veri tabanı, benzer bir adın zaten kayıtlı olup olmadığını kontrol etmek için de kullanışlıdır.

AB başvurusunda sık yapılan hatalar

• Grup yapısının belirsiz bırakılması. Başvuru sahibinin gerçekten aynı ürünü üreten bir grup olduğu açıkça gösterilmelidir.
• Spesifikasyonun eksik olması. Coğrafi alanın sınırları, üretim yöntemi veya denetim düzeni net değilse dosya sorgulanır.
• Ürün-yöre bağının zayıf anlatılması. Genel ifadeler yerine ölçülebilir ve belgeli bilgiler kullanılmalıdır.
• Menşe ülke korunma kanıtının eklenmemesi. Türkiye'de tescilli olmayan bir ad için bu kanıt sunulamaz; önce ulusal tescil süreci tamamlanmalıdır.
• Tek Belge formunun rehbere uygun doldurulmaması. Form, ilan metninin temelini oluşturur.
• Eski mevzuata dayanılması. Düzenlemelerdeki değişiklikler Komisyon sitesinden takip edilmelidir.

Teescil olarak bu tür başvurularda ulusal tescil ile AB başvurusunun birbiriyle tutarlı hazırlanmasını öneriyoruz; çünkü AB dosyasındaki ad, alan ve ürün tanımı menşe ülkedeki kayıtla örtüşmelidir.

AB tescilinden önce ulusal hazırlık neden önemlidir?

AB başvurusu, ulusal tescilin devamı niteliğindedir. Menşe ülkede korunma kanıtı istendiği için ürün adının önce Türkiye'de tescil edilmiş olması gerekir. Ulusal başvuruda hazırlanan tanım, coğrafi sınır ve üretim yöntemi, AB spesifikasyonunun da temelini oluşturur. Bu nedenle iki dosya arasında çelişki olmaması önemlidir.

Hazırlık sırasında şu soruları yanıtlamak yararlıdır:

• Ürünün adı hangi biçimde tescillidir ve AB dosyasında aynı yazım kullanılacak mıdır?
• Üretim alanının sınırları idari birimlerle ve haritayla gösterilebiliyor mu?
• Üreticilerin hangi kısmı grupta temsil ediliyor ve grup karar alma biçimini belgeleyebiliyor mu?
• Denetimi yapacak kuruluş, AB'nin beklediği akreditasyon düzeyini sağlıyor mu?
• Ürün adı AB'de zaten kayıtlı bir adla karışma riski taşıyor mu?

Dosya yabancı bir otoriteye sunulacağı için belgelerin kullanılacak dilde, tutarlı terminolojiyle hazırlanması gerekir. Hangi belgelerin çevrilmesi gerektiği gibi usul ayrıntıları Komisyon rehberlerinden doğrulanmalıdır. Başvuru sürecinde Komisyon ek bilgi isteyebileceğinden, spesifikasyonu destekleyen kanıtların (analiz sonuçları, tarihsel kaynaklar, üretim kayıtları) düzenli saklanması da pratik bir önlemdir.